Biến Động Giá Vật Liệu Xây Dựng 2026: QS Cần Làm Gì Với BOQ Và IPC?

Ngành xây dựng đang “nóng” ở mọi mặt trận. Doanh nghiệp khát nhân lực, điểm chuẩn khối ngành tăng kỷ lục — như đã phân tích trong bài Điểm Chuẩn Ngành Xây Dựng 2026 Tăng Kỷ Lục — nhưng phía sau bức tranh nhân lực sáng sủa đó là một mặt trận ít được nhắc tới hơn: chi phí đầu vào. Giá thép, xi măng, cát, đá, nhựa đường trong 2026 biến động với biên độ mà nhiều QS lâu năm cũng phải điều chỉnh lại cách lập BOQ và làm IPC. Bài viết này tổng hợp số liệu, hành lang pháp lý mới nhất, và quan trọng nhất — QS cần làm gì để không bị động khi hồ sơ thanh toán vướng vào câu chuyện trượt giá.

1. Giá vật liệu xây dựng 2026 đang biến động thế nào?

Số liệu tổng hợp từ nhiều nguồn trong năm 2026 cho thấy đây không phải biến động cục bộ mà là xu hướng tăng trên diện rộng:

• Xi măng: giá bao 50kg phổ biến dao động 75.000 – 110.000 đồng, tăng khoảng 3–8% so với cùng kỳ 2025; tính theo tấn, xi măng đóng bao dao động 1,5–2,4 triệu đồng/tấn tùy khu vực và thương hiệu[1][2].
• Thép xây dựng: giá dao động khoảng 13.500 – 17.500 đồng/kg. Đầu 2026, hàng loạt doanh nghiệp lớn như Hòa Phát, Việt Ý, Việt Đức, Kyoei đồng loạt điều chỉnh tăng giá, mỗi đợt từ vài trăm nghìn đến gần 1 triệu đồng/tấn[3].
• Nhóm cát, đá, gạch xây: tính đến cuối quý 1/2026, cát đá tăng 13,5–23,3%, gạch lát tăng gần 5%[3] — đây là nhóm có biên độ tăng mạnh nhất trong rổ vật liệu chủ lực.
• Nhựa đường: tăng gần 32% chỉ trong quý 1/2026[3], ảnh hưởng trực tiếp đến các gói thầu hạ tầng giao thông.

Nguyên nhân được các nguồn phân tích chỉ ra khá thống nhất: giá quặng sắt và than luyện cốc thế giới duy trì ở mức cao, chi phí logistics tăng, trong khi đầu tư công được đẩy mạnh giải ngân cho các dự án trọng điểm như cao tốc Bắc – Nam, sân bay Long Thành và các tuyến vành đai đô thị lớn kéo nhu cầu tiêu thụ vật liệu tăng mạnh[1]. Về trung hạn, giá thép nhiều khả năng đi ngang hoặc tăng nhẹ thêm 3–5% theo biến động quặng sắt thế giới, và sắp tới còn thêm sức ép từ chính sách thuế carbon áp lên ngành thép, xi măng[4] — nghĩa là áp lực chi phí vật liệu khó sớm hạ nhiệt.

2. Hợp đồng trọn gói, đơn giá cố định có được điều chỉnh giá không?

Đây là câu hỏi QS thường gặp nhất khi thị trường biến động, và câu trả lời không đơn giản là “có” hay “không”.

Ngày 8/5/2026, Bộ Xây dựng đã ban hành Công văn 6761/BXD-KTQLXD hướng dẫn cụ thể việc điều chỉnh hợp đồng xây dựng khi có biến động giá xăng dầu, vật liệu xây dựng[5]. Theo đó, nguyên tắc pháp lý vẫn giữ nguyên tinh thần cũ: hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định chỉ được điều chỉnh đơn giá trong trường hợp bất khả kháng, theo Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi 2020), Nghị định 37/2015/NĐ-CP và Nghị định 50/2021/NĐ-CP[5].

Điểm mới đáng chú ý là Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, có hiệu lực từ 1/7/2026, đã mở rộng và làm rõ hơn hai khái niệm quan trọng[6]:

• Sự kiện bất khả kháng: bổ sung rõ các trường hợp như thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp quốc phòng – an ninh, đình công, cấm vận.
• Hoàn cảnh thay đổi cơ bản (điểm mới): bao gồm cả trường hợp Nhà nước thay đổi chính sách, pháp luật, hoặc phát sinh điều kiện địa chất bất thường không lường trước được — căn cứ để sửa đổi hợp đồng nằm tại điểm d khoản 2 Điều 84 Luật Xây dựng 135/2025/QH15, kết hợp với Luật Đấu thầu 2023 (sửa đổi tại Luật 90/2025/QH15) và Điều 420 Bộ luật Dân sự 2015[6].

Về điều khoản chuyển tiếp, các hợp đồng ký trước 1/7/2026 vẫn thực hiện theo Luật Xây dựng 2014, nhưng được phép áp dụng quy định của luật mới nếu xảy ra bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản — theo khoản 7 Điều 95 Luật Xây dựng 135/2025/QH15[6]. Đây là điểm QS cần đặc biệt lưu ý khi rà soát các hợp đồng cũ đang thi công dở dang trong giai đoạn giao thời.

Về phương pháp tính, việc điều chỉnh đơn giá do trượt giá vẫn thực hiện theo khoản 3, khoản 4 Điều 38 Nghị định 37/2015/NĐ-CP (sửa đổi tại khoản 14 Điều 1 Nghị định 50/2021/NĐ-CP)[7]. Với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, giá hợp đồng được xác định bằng đơn giá sau điều chỉnh trượt giá nhân với khối lượng công việc thuộc phạm vi được điều chỉnh — theo điểm c khoản 3 Điều 15 Nghị định 37/2015/NĐ-CP[7].

Bộ Xây dựng cũng đưa ra một con số đáng suy nghĩ: với kịch bản giá nhiên liệu tăng 100% so với đầu năm 2026, riêng các công trình giao thông trọng điểm có thể phát sinh thêm khoảng 42.300 tỷ đồng chi phí[8] — một minh chứng cho thấy đây không phải câu chuyện lý thuyết mà là áp lực tài chính rất thật với cả chủ đầu tư lẫn nhà thầu.

3. QS cần làm gì với BOQ và IPC trong giai đoạn này?

Từ hành lang pháp lý trên, có 5 việc QS nên chủ động làm ngay, thay vì chờ tranh chấp xảy ra rồi mới xử lý:

a. Rà soát lại điều khoản điều chỉnh giá trong hợp đồng. Xác định rõ hợp đồng đang quản lý thuộc loại nào (trọn gói, đơn giá cố định, hay đơn giá điều chỉnh), và điều khoản về trượt giá, bất khả kháng đã được quy định cụ thể đến đâu — đúng theo yêu cầu tại Điều 38 Nghị định 37/2015/NĐ-CP là các bên phải thỏa thuận rõ trường hợp, trình tự, phạm vi và phương pháp điều chỉnh.

b. Theo dõi định kỳ giá vật liệu công bố của địa phương. Các Sở Xây dựng công bố giá vật liệu theo tháng — đây là căn cứ chính thức để lập dự toán và làm cơ sở đối chiếu khi có tranh chấp về biến động giá, thay vì chỉ dựa vào báo giá lẻ của nhà cung cấp.

c. Chuẩn bị hồ sơ chứng minh biến động khi lập IPC. Khi phát sinh biến động vượt ngưỡng thỏa thuận, QS cần có bộ hồ sơ đầy đủ: công bố giá địa phương theo từng thời điểm, hóa đơn/báo giá thực tế mua vật tư, và bảng tính điều chỉnh đơn giá theo đúng công thức trong hợp đồng — nộp kèm hồ sơ IPC thay vì chờ CĐT yêu cầu bổ sung, vừa rút ngắn thời gian thẩm định vừa giảm rủi ro bị từ chối do thiếu căn cứ.

d. Phối hợp sớm với CĐT khi có dấu hiệu bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản. Với các trường hợp mới được luật 2026 mở rộng (thay đổi chính sách/pháp luật, điều kiện địa chất bất thường), QS nên chủ động đề xuất rà soát hợp đồng sớm thay vì đợi đến khi phát sinh VO mới xử lý — đúng tinh thần mà Bộ Xây dựng khuyến nghị các chủ đầu tư phối hợp nhà thầu đánh giá đầy đủ tác động của biến động giá với từng hợp đồng cụ thể.

e. Với hợp đồng ký trước 1/7/2026, đặc biệt lưu ý điều khoản chuyển tiếp: về nguyên tắc vẫn áp dụng Luật Xây dựng 2014, nhưng khi có bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản, QS hoàn toàn có căn cứ để viện dẫn các quy định mở rộng của Luật Xây dựng 135/2025/QH15 để bảo vệ quyền lợi hợp lý của nhà thầu.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng trọn gói có được điều chỉnh giá khi vật liệu tăng giá không? Về nguyên tắc là không, trừ trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thực hiện hợp đồng thay đổi cơ bản theo quy định tại Luật Xây dựng và Luật Đấu thầu hiện hành.

Công văn 6761/BXD-KTQLXD có làm thay đổi quy định cũ không? Không thay đổi nguyên tắc, mà làm rõ và hướng dẫn cụ thể cách áp dụng các quy định hiện hành (Nghị định 37/2015, Nghị định 50/2021, Luật Xây dựng 2025) vào bối cảnh biến động giá xăng dầu, vật liệu năm 2026.

QS cần chuẩn bị gì trước khi đề xuất điều chỉnh giá hợp đồng? Cần có đầy đủ căn cứ: công bố giá vật liệu của địa phương theo từng thời điểm, hồ sơ chứng minh biến động thực tế, và cách tính điều chỉnh đơn giá đúng công thức đã thỏa thuận trong hợp đồng hoặc theo Nghị định 37/2015/NĐ-CP.

Kết luận

Biến động giá vật liệu 2026 không chỉ là câu chuyện thị trường mà đã trở thành vấn đề pháp lý – hợp đồng thực sự, được chính Bộ Xây dựng lên tiếng hướng dẫn ở cấp trung ương. Với QS, đây là lúc vai trò kiểm soát chi phí và hợp đồng thể hiện rõ giá trị nhất: không phải chờ tranh chấp xảy ra rồi đi tìm căn cứ, mà chủ động rà soát hợp đồng, theo dõi dữ liệu giá, và chuẩn bị hồ sơ ngay từ bây giờ.

---

Cần rà soát điều khoản điều chỉnh giá trong hợp đồng đang thực hiện, hoặc chuẩn bị hồ sơ IPC cho phần khối lượng biến động? Xem thêm về dịch vụ kiểm soát chi phí và hợp đồng hoặc liên hệ trực tiếp để trao đổi cụ thể.

---

Chú thích

Lưu ý: Số liệu trong bài được tổng hợp từ các nguồn công khai tại thời điểm đăng bài, chỉ mang tính tham khảo. Với từng hợp đồng cụ thể, cần đối chiếu văn bản pháp luật gốc và điều khoản hợp đồng thực tế.

1. Bộ Tài chính (NIEF), “Diễn biến giá vật liệu xây dựng 4 tháng đầu năm 2026”. nief.mof.gov.vn
2. CafeLand, “Nửa đầu năm 2026, giá vật liệu xây dựng tăng giảm ra sao?”. cafeland.vn
3. CafeLand, “Giá vật liệu xây dựng 2026”. cafeland.vn
4. VLXD Thủ Đức, “Dự báo giá vật liệu xây dựng 2026”. vlxdthuduc.com.vn
5. Thư Viện Pháp Luật, “Công văn 6761/BXD-KTQLXD về điều chỉnh hợp đồng xây dựng khi biến động giá xăng dầu, vật liệu xây dựng 2026”. thuvienphapluat.vn
6. Báo Xây Dựng, “Bộ Xây dựng hướng dẫn điều chỉnh hợp đồng xây dựng khi giá vật liệu biến động”. baoxaydung.vn
7. Luật Long Phan PMT, “Hướng dẫn điều chỉnh giá hợp đồng xây dựng theo quy định mới”. luatlongphan.vn
8. Thương Hiệu Công Luận, “Bộ Xây dựng hướng dẫn điều chỉnh hợp đồng trong ‘bão giá’ vật liệu”. thuonghieucongluan.com.vn