Cách Bóc Khối Lượng Coffa (Ván Khuôn) Cho Kỹ Sư QS Mới
Cách Bóc Khối Lượng Coffa (Ván Khuôn) Cho Kỹ Sư QS Mới
Trong bảng khối lượng phần thô, coffa (ván khuôn, cốp pha) thường là hạng mục có số dòng nhiều nhất và dễ sai nhất — vì nó không phải một khối đặc như bê tông, mà là tổng của hàng nghìn mặt phẳng nhỏ, mặt nào bị che khuất thì phải trừ, mặt nào lộ ra thì phải cộng. Một QS mới có thể tính bê tông chính xác tới 1%, nhưng coffa lệch 10-15% là chuyện thường gặp.
Bài viết hệ thống lại công thức và ranh giới đo coffa cho từng cấu kiện, tiếp nối series bóc khối lượng móng, cột và dầm/sàn.
1. Cơ sở pháp lý và nguyên tắc chung
- Thông tư 13/2021/TT-BXD, Phụ lục VI — phương pháp đo bóc khối lượng công trình: ván khuôn được đo theo diện tích bề mặt bê tông tiếp xúc với ván khuôn, đơn vị m²1.
- TCVN 4453:2025 — thi công và nghiệm thu kết cấu bê tông toàn khối, quy định yêu cầu kỹ thuật với ván khuôn và thời gian tháo dỡ2.
- “Phương pháp đo bóc khối lượng” riêng của dự án (đính kèm HSMT) luôn được ưu tiên nếu khác với nguyên tắc chung — xem thêm bài ranh giới đo.
Nguyên tắc vàng chỉ có một câu: coffa = diện tích bê tông cần “đỡ” khi đổ. Mặt nào bê tông tự tựa vào đất, vào cấu kiện đã đổ trước, hoặc là mặt trên tự do (mặt sàn, mặt dầm) thì không tính coffa.
2. Công thức coffa theo từng cấu kiện
| Cấu kiện | Công thức cơ bản | Mặt KHÔNG tính |
|---|---|---|
| Bê tông lót móng | Thường không tính coffa (hoặc chỉ tính thành nếu dày lớn) | Đáy, mặt trên |
| Móng đơn / đài cọc | S = chu vi đài × chiều cao đài | Đáy (tựa lên lót), mặt trên |
| Giằng móng / dầm móng | S = 2 × H × L_thông thủy | Đáy (tựa lên lót), mặt trên |
| Cột | S = chu vi tiết diện × H_cột − phần dầm/tường cắt vào | Mặt trên, đỉnh cột trong vùng nút |
| Dầm | S = (b + 2h’) × L_thông thủy, với h’ = h_dầm − h_sàn | Mặt trên, phần thành dầm bị sàn che |
| Sàn | S = diện tích đáy sàn − diện tích đáy dầm/cột chiếm chỗ + coffa thành mép sàn | Mặt trên |
| Vách / lõi | S = 2 × L_vách × H + 2 × chiều dày × H (đầu vách tự do) | Phần bị dầm/sàn giao cắt |
| Cầu thang | Đáy bản thang (theo chiều dài nghiêng) + thành bậc + thành bản | Mặt bậc |
Với dầm biên (dầm mép sàn), thành dầm phía ngoài không bị sàn che nên tính đủ chiều cao h, còn thành phía trong chỉ tính h’ = h − h_sàn:
S_dầm biên = (b + h + h’) × L_thông thủy
3. Ranh giới trừ tại các nút giao — chỗ QS mới hay sai
Coffa sai chủ yếu ở các nút giao, vì cùng một mặt tiếp xúc có thể bị đếm 2 lần hoặc không được trừ:
- Cột giao dầm: phần mặt cột bị đầu dầm cắt vào (diện tích b_dầm × h_dầm) không cần coffa cột → trừ khỏi coffa cột.
- Dầm giao dầm: dầm phụ đâm vào dầm chính → trừ phần thành dầm chính bị dầm phụ che (b_phụ × h’_phụ).
- Sàn giao dầm: đáy sàn chỉ tính trong lòng ô sàn (trừ bề rộng dầm), vì đáy dầm đã tính trong coffa dầm.
- Sàn giao cột/vách: trừ diện tích tiết diện cột/vách ra khỏi đáy sàn.
- Lỗ mở trên sàn: lỗ lớn (ô thang máy, giếng trời) trừ diện tích đáy, nhưng cộng thêm coffa thành lỗ = chu vi lỗ × chiều dày sàn. Lỗ kỹ thuật nhỏ thường không trừ — kiểm tra ngưỡng trong phương pháp đo của dự án.
Thứ tự ưu tiên khi xử lý giao cắt nên thống nhất với bê tông: cột/vách trước → dầm → sàn sau cùng. Cấu kiện “đứng trước” giữ nguyên, cấu kiện “đứng sau” bị trừ phần giao.
4. Ví dụ tính nhanh một nhịp dầm
Dầm 300×600, nhịp tim trục 6,0 m, cột 400×400 hai đầu, sàn dày 120 mm, dầm giữa (2 bên đều có sàn):
- L_thông thủy = 6,0 − 0,4 = 5,6 m
- h’ = 0,6 − 0,12 = 0,48 m
- S = (0,3 + 2 × 0,48) × 5,6 = 7,056 m²
- Bê tông dầm (phần dưới sàn) = 0,3 × 0,48 × 5,6 = 0,806 m³ → tỷ lệ coffa/bê tông ≈ 8,75 m²/m³
Tỷ lệ này chính là công cụ kiểm tra chéo ở mục 5.
5. Kiểm tra chéo coffa bằng tỷ lệ m²/m³
Vì coffa bám theo hình học, tỷ lệ coffa/bê tông của từng loại cấu kiện dao động khá hẹp. Một số chỉ số suy ra trực tiếp từ hình học (tham khảo nhanh, không thay thế việc đo):
| Cấu kiện | Tỷ lệ gần đúng | Giải thích |
|---|---|---|
| Sàn dày t | ≈ 1/t (sàn 120 → ~8,3 m²/m³) | Chỉ có mặt đáy |
| Vách dày t | ≈ 2/t (vách 250 → ~8 m²/m³) | Hai mặt bên |
| Cột vuông cạnh a | ≈ 4/a (cột 400 → ~10 m²/m³) | Bốn mặt bên |
| Dầm b × h’ | ≈ (b + 2h’)/(b × h’) | Đáy + 2 thành |
Nếu tổng coffa sàn của một tầng chia cho bê tông sàn ra 12-15 m²/m³ với sàn dày 120 mm, gần như chắc chắn đang tính trùng (thường là quên trừ đáy dầm khỏi đáy sàn). Phần này được phân tích kỹ hơn trong bài “Kiểm tra chéo khối lượng bằng hàm lượng thép và chỉ số coffa”.
6. Quy trình đo tay từng bước
- Đọc phương pháp đo của dự án: coffa móng có tính không, ngưỡng lỗ mở không trừ, coffa đặc biệt (cột tròn, bề mặt cong, coffa nhôm/thép định hình) có tách mã riêng không.
- Tách coffa theo loại cấu kiện × tầng giống bê tông — mỗi dòng bê tông nên có dòng coffa tương ứng.
- Tính theo công thức mục 2, xử lý trừ giao cắt theo mục 3.
- Tách riêng coffa cho bề mặt hoàn thiện đặc biệt (bê tông trần, coffa cong) vì đơn giá khác hẳn.
- Kiểm tra chéo tỷ lệ m²/m³ từng tầng theo mục 5 trước khi chốt.
7. Lỗi thường gặp
- Tính coffa đáy cho móng/giằng móng đã có bê tông lót.
- Dầm giữa nhưng tính đủ 2 thành cao h thay vì h’ (quên trừ chiều dày sàn).
- Không trừ đáy dầm khỏi đáy sàn → coffa sàn trùng với coffa đáy dầm.
- Lỗ mở lớn trừ đáy sàn nhưng quên cộng coffa thành lỗ.
- Cầu thang tính đáy theo hình chiếu bằng thay vì chiều dài nghiêng — xem bài bóc khối lượng cầu thang bộ.
8. Câu hỏi thường gặp
Coffa có tính hao hụt hay số lần luân chuyển vào khối lượng không? Không. Khối lượng đo bóc là diện tích tiếp xúc thực; hao hụt và luân chuyển đã nằm trong định mức/đơn giá.
Sàn đổ toàn khối với dầm thì thành dầm tính sao? Chỉ tính phần thành dầm nằm dưới đáy sàn (h’ = h − h_sàn), phần trên đã nằm trong chiều dày sàn.
Coffa cột tròn có tính như cột vuông? Công thức S = π × D × H, nhưng nên tách mã riêng vì coffa định hình tròn có đơn giá khác coffa phẳng.
Kết luận
Coffa không khó về công thức — khó ở kỷ luật trừ giao cắt. Hãy luôn tự hỏi “mặt này có cần ván đỡ khi đổ không?”, xử lý nút giao theo thứ tự cột → dầm → sàn, và dùng tỷ lệ m²/m³ để soát lại từng tầng. Ba thói quen đó loại bỏ phần lớn sai số 10-15% mà QS mới hay gặp.
Bạn mới vào nghề QS và cần thêm tài liệu thực chiến? Ghé minhanqs.com để xem thêm bài viết, portfolio dự án, và thử sức với mini-game dành cho dân kỹ sư!