Cách Bóc Khối Lượng Tường Xây, Trát, Sơn Cho Kỹ Sư QS Mới

Xong phần kết cấu, QS bước sang phần hoàn thiện — và tường là “xương sống” của phần này: từ một mặt bằng tường, ta suy ra khối xây, diện tích trát, diện tích sơn bả, ốp lát, lanh tô, bổ trụ. Sai một chiều dài tường là sai dây chuyền cả 5-6 hạng mục phía sau. Bài viết này hướng dẫn cách đo theo một trình tự để các lớp hoàn thiện tự khớp với nhau.

Đây là phần tiếp theo của series đo bóc phần thô: móng, cột, dầm/sàn, coffa.

1. Cơ sở và nguyên tắc chung

• Thông tư 13/2021/TT-BXD, Phụ lục VI — khối xây đo theo thể tích (m³) hoặc diện tích (m²) tùy quy định, phải trừ khoảng trống và phần bê tông chiếm chỗ; công tác trát, sơn đo theo diện tích bề mặt cần hoàn thiện¹.
• Phương pháp đo bóc của dự án — đặc biệt các ngưỡng “lỗ nhỏ không trừ”, cách tính má cửa, trát trần — luôn ưu tiên áp dụng trước.

Nguyên tắc dây chuyền: chiều dài tường (theo tim hoặc thông thủy) → diện tích mặt tường → khối xây → trát → sơn. Đo một lần, các hạng mục sau chỉ là phép trừ/cộng trên cùng con số.

2. Khối lượng tường xây

V_xây = (L × H − ΣS_lỗ) × t − V_bê tông chiếm chỗ

Ký hiệu	Ý nghĩa	Lưu ý
L	Chiều dài tường	Đo thông thủy giữa cột/vách — không đo qua cột
H	Chiều cao xây	Từ mặt sàn tới đáy dầm/đáy sàn phía trên, không phải chiều cao tầng
S_lỗ	Diện tích cửa đi, cửa sổ, lỗ kỹ thuật	Theo kích thước lỗ chờ (khuôn cửa), không phải kích thước cánh
t	Chiều dày tường	Tường 100/110 và 200/220 tách mã riêng
V_bê tông	Lanh tô, giằng tường, bổ trụ đổ trong tường	Trừ khỏi khối xây vì đã tính ở phần bê tông

Chiều cao H là chỗ hay sai nhất: tường nằm dưới dầm thì H = tầng cao − h_dầm; tường nằm giữa ô sàn (không có dầm đỡ) thì H = tầng cao − chiều dày sàn. Cùng một bức tường dài có thể có 2 chiều cao khác nhau nếu một đoạn chạy dưới dầm và một đoạn không.

3. Lanh tô, giằng tường, bổ trụ

Các cấu kiện bê tông nhỏ “sống” trong tường thường không có trên bản vẽ kết cấu, QS phải tự bổ sung theo ghi chú kiến trúc hoặc quy ước mặc định:

• Lanh tô: đặt trên mọi lỗ cửa, chiều dài = bề rộng lỗ + phần gối vào tường mỗi bên (thường 200-250 mm, theo thiết kế hoặc quy ước dự án).
• Giằng tường: với tường cao hoặc tường dài, thường có giằng ngang giữa chiều cao.
• Bổ trụ: tại đầu tường tự do, góc tường, hoặc đoạn tường dài vượt khoảng cách quy định.

Mỗi cấu kiện này tính 3 lần: cộng vào bê tông + coffa + thép, và trừ khỏi khối xây. Quên một chiều là lệch.

4. Khối lượng trát

S_trát = (L × H − ΣS_lỗ) × số mặt + S_má cửa

• Số mặt: tường trong nhà trát 2 mặt; tường bao trát mặt trong và mặt ngoài nhưng tách mã vì trát ngoài thường dày hơn, có giàn giáo.
• Má cửa (jamb): cộng diện tích má = chu vi lỗ (thường 2 cạnh đứng + 1 cạnh trên) × chiều rộng má. Nhiều QS mới trừ lỗ mà quên cộng má.
• Trát cột, dầm, trần: tách riêng khỏi trát tường vì định mức khác nhau. Mặt cột/vách lộ ra trong phòng phải được trát dù không thuộc khối xây.
• Chiều cao trát: thường tới đáy trần (hoặc cao thêm một đoạn trên trần giả nếu phương pháp đo yêu cầu) — xem quy định dự án.

5. Khối lượng sơn, bả

Sơn thường bám đúng diện tích trát của cùng bề mặt, trừ các vùng có lớp hoàn thiện khác:

S_sơn = S_trát − S_ốp lát − S_khuất sau trần giả (nếu không sơn)

Đây là lý do nên đo trát trước, sơn sau: sơn = trát trừ những gì không sơn. Nếu đo độc lập, hai con số gần như chắc chắn lệch nhau và CĐT sẽ hỏi ngay.

6. Ví dụ một bức tường

Tường 200 dài thông thủy 5,0 m, tầng cao 3,6 m, chạy dưới dầm cao 0,5 m; có 1 cửa đi 0,9 × 2,2 m với lanh tô 200 × 200, dài 0,9 + 2 × 0,2 = 1,3 m.

• H = 3,6 − 0,5 = 3,1 m
• Diện tích mặt tường = 5,0 × 3,1 − 0,9 × 2,2 = 15,5 − 1,98 = 13,52 m²
• Lanh tô = 0,2 × 0,2 × 1,3 = 0,052 m³
• Khối xây = 13,52 × 0,2 − 0,052 = 2,652 m³
• Trát 2 mặt = 13,52 × 2 + má cửa (2,2 × 2 + 0,9) × 0,2 = 27,04 + 1,06 = 28,10 m² (má cửa tính trên toàn bộ chiều dày tường 0,2 m, dù khuôn cửa đặt giữa hay lệch một bên)

7. Lỗi thường gặp

• Đo tường theo tim trục xuyên qua cột → tính trùng khối xây với cột.
• Dùng chiều cao tầng thay vì chiều cao tới đáy dầm.
• Trừ lỗ cửa nhưng quên cộng má cửa khi tính trát.
• Quên trừ lanh tô/bổ trụ khỏi khối xây, hoặc trừ nhưng quên cộng vào bê tông.
• Đo sơn độc lập với trát, hai con số không khớp.

8. Câu hỏi thường gặp

Lỗ nhỏ (ổ điện, lỗ ống) có phải trừ không? Thường không — phần lớn phương pháp đo đặt một ngưỡng diện tích nhỏ dưới đó không trừ. Đọc kỹ phương pháp đo của dự án để biết ngưỡng cụ thể.

Tường xây gạch không nung có tính khác không? Công thức hình học giống nhau, nhưng tách mã theo loại vật liệu và chiều dày vì đơn giá khác nhau.

Nên đo tường bằng tay hay bằng phần mềm? Tường là đối tượng lặp lại nhiều nhất trên mặt bằng — một tầng điển hình có thể có hàng trăm đoạn. Đo polyline trên CAD rồi xuất Excel theo cấu trúc “chiều dài × chiều cao − lỗ” sẽ nhanh và dễ kiểm tra hơn nhiều so với đo tay từng đoạn.

Kết luận

Hoàn thiện tường là một chuỗi phụ thuộc: chiều dài và chiều cao đúng thì khối xây, trát, sơn tự đúng theo. Hãy đo một lần ở bước đầu, xử lý lanh tô/bổ trụ “3 cộng 1 trừ”, nhớ cộng má cửa — và luôn để sơn bám theo trát. Cách đo dây chuyền này cũng giúp hồ sơ khối lượng của bạn dễ được CĐT/tư vấn chấp thuận hơn vì mọi con số đều truy ngược được.

---

Bạn mới vào nghề QS và cần thêm tài liệu thực chiến? Ghé minhanqs.com để xem thêm bài viết, portfolio dự án, và thử sức với mini-game dành cho dân kỹ sư!

---

Chú thích

Footnotes

1. Thông tư số 13/2021/TT-BXD ngày 31/08/2021 của Bộ Xây dựng, Hướng dẫn phương pháp xác định các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật và đo bóc khối lượng công trình (Phụ lục VI). ↩